געשיכטע און טראַדיציע
דער פּרזעדבאָרזשער קוגל, אויך באַקאַנט ווי טשאָלנט אָדער קאַרטאָפֿל-באַבקע, איז אַן אמתער דימענט פֿון דער רעגיאָנאַלער קיך, אַ עדות פֿון דער פֿאַרפֿלאָכטענער געשיכטע פֿון דער פּוילישער און ייִדישער געמיינדע אין צענטראַל-פּוילן. דער זאַטער, לאַנגזאַם געבאַקענער מאכל האָט זיך אַנטוויקלט פֿון אַ שבתדיקן מאכל אין ייִדישע היימען צו אַ ספּעציאַליטעט וואָס מען פֿײַערט אויף פֿעסטיוואַלן. זיינע יסודותדיקע באַשטאַנדטיילן – געריבענע קאַרטאָפֿל, פֿלייש און ציבעלע – שפּיגלען אָפּ די חכמה פֿון שאַפֿן אַ נאַרהאַפֿטן מאָלצײַט פֿון פּשוטע פּראָדוקטן. אָפֿיציעל אנערקענט ווי אַ טראַדיציאָנעלער פּוילישער פּראָדוקט, פֿאַרקערפּערט דער קוגל דעם קולטורעלן צונויפֿשמעלץ אין שטעטלעך ווי פּרזעדבאָרזש.
די צוגרייטונג הייבט זיך אָן מיט אויסקלײַבן קאַרטאָפֿל מיט פֿיל שטאַרקעכץ, וואָס מען רײַבט אויף אַ רײַבעיִזן. מען רײַבט אויך ציבעלעס צו באַקומען זיסקייט. זאַלץ און שוואַרצער פֿעפֿער גיבן צו טעם. אין דער פּוילישער ווערסיע לייגט מען צו פֿעטע שטיקער פֿלייש (וואָס איז נישט געווען אין דער אָריגינעלער ייִדישער ווערסיע). מען לייגט אַלץ שיכטווײַז אין אַ גרויסן טאָפּ.
מען באַקט עס אין אַ בעקער-אויוון, אידעאַל איבער דער נאַכט (בערך 12 שעה), וואָס דערמאָנט דעם שבתדיקן טשאָלנט. דער פּראָצעס הייבט זיך אָן בײַ אַ הויכער טעמפּעראַטור און גייט איבער צו אַ נידעריקער היץ פֿאַר לאַנגזאַמען דעמפּן. דאָס גיט דעם מאכל אַ טיפֿן אַראָמאַט און אַ געבראָטענעם סקאָרינקע. כאָטש מאָדערנע אויוונס קענען דאָס נאָכמאַכן, האַלטן די מבינים, אַז דער טעם פֿון אַ האָלץ-אויוון איז דער בעסטער.
היסטאָריש שטאַמט דער קוגל פֿון דער צײַט פֿאַר דער צווייטער וועלט-מלחמה אין פּרזעדבאָרזש, וווּ ייִדן זענען געווען די מערהייט. זייער קולינאַרישע טראַדיציע האָט שטאַרק משפּיע געווען אויף דער היגער קיך. נאָך דער מלחמה האָבן די קריסטלעכע שכנים אַדאַפּטירט דעם מאכל. הײַנט איז עס אַ סימבאָל פֿון קולטור און געמיינשאַפֿט, וואָס מען פֿײַערט אויפֿן קוגל-פֿעסטיוואַל.