Historia i Tradycja
Kugiel przedborski, znany również pod nazwami takimi jak kugel, czulent, babka pieczona czy kartoflak, to prawdziwy klejnot kuchni regionalnej, stanowiący świadectwo splatających się historii kulinarnych społeczności polskiej i żydowskiej w centralnej Polsce. Ta sycąca, powoli pieczona zapiekanka ewoluowała od szabatowego dania w domach aszkenazyjskich do specjału celebrowanego na festiwalach i spotkaniach rodzinnych. Jej podstawowe składniki – tarte ziemniaki tworzące gęstą, puddingową bazę, połączone z pikantnym mięsem i prostymi przyprawami – odzwierciedlają pomysłowość w wykorzystywaniu codziennych produktów do stworzenia pożywnego, długotrwałego posiłku. Oficjalnie uznany za produkt tradycyjny Polski od 18 maja 2009 r. w kategorii gotowych dań i potraw dla województwa łódzkiego, kugiel ucieleśnia fuzję kulturową, która miała miejsce w miasteczkach takich jak Przedbórz, gdzie tradycje żydowskie i chrześcijańskie mieszały się przez wieki.
Przygotowanie dania zaczyna się od wyboru ziemniaków o wysokiej zawartości skrobi, które są obierane i tarte na drobnych lub średnich oczkach. Cebulę podobnie się trze, by wydobyć słodycz. Sól i czarny pieprz dodają głębi. W tradycyjnej polskiej adaptacji tłuste kawałki wieprzowiny, takie jak żeberka i golonka, kroi się na duże kawałki. Te składniki układa się warstwami na przemian z masą ziemniaczaną w dużym emaliowanym garnku lub kociołku.
Pieczenie odbywa się w piecu chlebowym, idealnie przez noc (ok. 12 godzin), co nawiązuje do szabatowych zakazów gotowania. Proces zaczyna się od wysokiej temperatury (ok. 250°C), by zainicjować brązowienie, a potem obniża do niskiej (ok. 100°C) na powolne duszenie. Ta metoda nadaje intensywny aromat ziemistości i dymu. W nowoczesnych kuchniach używa się piekarników, choć puryści cenią wersję opalaną drewnem.
Historycznie kugiel wywodzi się z ery przed II wojną światową w Przedborzu. Do Holocaustu Żydzi stanowili większość mieszkańców, a ich kuchnia wpłynęła na lokalne zwyczaje. Żydowskie wersje (kugel/czulent) używały koszernych składników. Chrześcijanie zaadaptowali to danie, dodając wieprzowinę. W Przedborzu kugiel jest symbolem kulturowym, obchodzonym podczas Święta Kugla. Legendy, jak ta o garnku wrzucanym do Pilicy, pochodzą z żydowskiego folkloru. To danie łączy prostotę, sycącość i wspólnotowy charakter.